Kraków pełnił funkcję stolicy Królestwa Polskiego przez ponad pięć wieków — od panowania Piastów aż do przełomu XVI i XVII wieku, kiedy siedzibę królewską przeniesiono do Warszawy. Miasto zachowało swoje historyczne znaczenie kulturowe, a układ urbanistyczny Starego Miasta pozostaje jednym z najlepiej zachowanych w Europie Środkowej.
Bazylika archikatedralna na Wawelu, fot. Christinagrabelusshaikh, CC BY 4.0, Wikimedia Commons.
Wawel — wzgórze królewskie
Wzgórze wawelskie, górujące nad Wisłą na wysokości około 228 metrów n.p.m., przez wieki stanowiło centrum władzy politycznej i duchowej Rzeczypospolitej. Zamek Królewski na Wawelu, wzniesiony w obecnej formie renesansowej za panowania Zygmunta I Starego w pierwszej połowie XVI wieku, jest dziś muzeum prezentującym królewskie komnaty, skarbiec z regaliami i zbrojownię.
Obok zamku stoi Katedra Wawelska — Bazylika Archikatedralna pw. św. Stanisława i św. Wacława, miejsce koronacji królów polskich od Władysława I Łokietka w 1320 roku. W kryptach katedry spoczywają kolejni władcy: Kazimierz Wielki, Zygmunt August, Jan III Sobieski oraz wodzowie i bohaterowie narodowi — Tadeusz Kościuszko i Józef Piłsudski. Katedra jest przykładem nakładania się stylów: romańskiego, gotyckiego i renesansowego, co odzwierciedla wielowiekową historię jej rozbudowy.
Informacja praktyczna
Zamek Królewski na Wawelu i Katedra Wawelska są dostępne dla zwiedzających przez cały rok. Oficjalna strona instytucji: wawel.krakow.pl.
Stare Miasto Krakowa — UNESCO
W 1978 roku Stare Miasto Krakowa wraz z Wawelem i Kazimierzem znalazło się na pierwszej liście obiektów wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Rynek Główny — o powierzchni około 4 hektarów — jest jednym z największych średniowiecznych rynków w Europie. Wybudowany w 1257 roku po lokacji miasta na prawie magdeburskim, pozostaje centrum życia publicznego Krakowa.
Przy rynku stoi Sukiennice, przebudowane w renesansie przez Giovanniego Maria Padovano, które przez stulecia stanowiły centrum handlu. Dziś mieści się w nich Galeria Sztuki Polskiej Muzeum Narodowego w Krakowie, prezentująca malarstwo XIX wieku, w tym słynne dzieła Jana Matejki. Kościół Mariacki, wzniesiony w XIV wieku, jest siedzibą słynnego ołtarza Wita Stwosza, wykonanego z drewna lipowego w latach 1477–1489.
Kazimierz — dzielnica historyczna
Sąsiadująca z Krakowem historyczna dzielnica Kazimierz, założona w 1335 roku przez Kazimierza Wielkiego, przez ponad cztery wieki stanowiła centrum żydowskiego życia kulturalnego w Polsce. Na jej terenie zachowała się Synagoga Stara z przełomu XV i XVI wieku — jedna z najstarszych zachowanych synagog Europy Środkowej. Obok niej funkcjonuje Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, prowadzące dokumentację historii społeczności żydowskiej.
Dziedzictwo niematerialne
Kraków odgrywa istotną rolę w polskiej tradycji niematerialnej. Lajkonik — barwny korowód odbywający się w czwartek po oktawie Bożego Ciała — jest obrzędem sięgającym tradycyjnie wieków średnich, wpisanym na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Hejnał mariacki grany co godzinę z wieży kościoła Mariackiego jest z kolei symbolem rozpoznawanym w całej Polsce.
Kopalnia Soli w Wieliczce
W bezpośrednim sąsiedztwie Krakowa, w odległości około 14 km, znajduje się Kopalnia Soli „Wieliczka" — jeden z najstarszych zakładów górniczych na świecie, działający nieprzerwanie od XIII do XX wieku. Wyrobiska kopalni obejmują ponad 300 km korytarzy na dziewięciu poziomach, sięgających do 327 metrów głębokości. Najsłynniejszą komorą jest Kaplica Świętej Kingi, w całości wykonana z halitu, z rzeźbami, ołtarzem i żyrandolami wykutymi przez górników.
Wnętrze kaplicy w Kopalni Soli Wieliczka, fot. Martyna Zambrzycka, domena publiczna, Wikimedia Commons.
Kraków jako centrum naukowe
Uniwersytet Jagielloński, założony w 1364 roku przez Kazimierza Wielkiego, jest najstarszą uczelnią w Polsce i jedną z najstarszych w Europie Środkowej. W jego murach studiował między innymi Mikołaj Kopernik około 1491–1495 roku. Collegium Maius, mieszczące dziś Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezentuje historyczne instrumenty astronomiczne, rękopisy i pamiątki związane z wybitnymi absolwentami.